Ophrys bombyliflora

Ophrys bombyliflora, orkidegiller (Orchidaceae) familyasının Ophrys cinsine ait küçük bir orkide türüdür. Tür adı “arı sineği çiçekli” anlamına gelir ve çiçeklerin tüylü arı sineklerine (Bombyliidae) benzemesine işaret eder. Genellikle 5–20 cm boyunda, kısa ve birkaç çiçekli bir bitkidir.

Çiçekleri cinsin pek çok türüne göre küçüktür. Dış çiçek yaprakları yeşildir, iç yapraklar kısa ve yeşilimsidir. Dudak koyu kahverengi, kadifemsi, belirgin biçimde şişkin ve yuvarlaktır; üç loba ayrılır, yan lopları tüylü tümsekler halindedir. Dudağın ortasında küçük, mavimsi ve parlak bir leke bulunur. Bu tür, toprak altında uzun sürgünlerle yeni yumrular oluşturarak küçük öbekler halinde çoğalabilmesiyle de bilinir.

Ophrys cinsi, çiçekleri dişi böcekleri taklit eden “arı orkideleri” ya da “böcek orkideleri” olarak bilinir. Çiçeğin dudak (labellum) adı verilen alt yaprağı tüylü, kadifemsi ve çoğu zaman parlak bir ayna lekesi taşır; şekli, rengi ve salgıladığı koku belirli bir arı ya da yaban arısı türünün dişisine benzer. Erkek böcekler çiçekle çiftleşmeye çalışırken polen kütlelerini (polinyum) başlarına ya da karınlarına yapıştırır ve başka bir çiçeğe taşır. Bu olaya yalancı çiftleşme (psödokopülasyon) denir ve her türün genellikle tek ya da birkaç tozlayıcı böcek türüne bağımlı olmasına yol açar.

Cinsin bütün üyeleri gibi çok yıllık, otsu ve toprak altında iki yuvarlak yumru taşıyan bir bitkidir. Yapraklar çoğunlukla sonbahar ya da kış başında taban rozeti halinde gelişir, çiçeklenme ilkbaharda gerçekleşir; meyve olgunlaştıktan sonra toprak üstü kısımlar kurur ve bitki yazı yumru halinde geçirir. Tohumları toz kadar küçüktür ve çimlenebilmek için topraktaki mikorizal mantarlarla ortaklık kurmaları gerekir. Bu nedenle bu orkideler kolayca yetiştirilemez ve doğadan sökülen bitkiler genellikle yaşamaz.

Akdeniz havzasında, Kanarya Adaları ve İber Yarımadası’ndan Doğu Akdeniz’e kadar geniş bir alanda yayılır; Türkiye’de Akdeniz ve Ege kıyı bölgelerinde bulunur. Nemli çayırlar, otlu yamaçlar, makilik ve garig alanlarında, genellikle kireçli topraklarda yetişir. Çiçeklenme ilkbaharda olur. Tozlaşması ağırlıklı olarak Eucera cinsine ait uzun boynuzlu arılarla gerçekleşir.

Türkiye, salep elde etmek için yumruları toplanan orkideler açısından tarihsel olarak önemli bir ülkedir. Yumruların sökülmesi, otlatma, yangın ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması Ophrys türlerini tehdit eden başlıca etkenlerdir. Bütün yabani orkideler, nesli tehlike altındaki türlerin ticaretini düzenleyen CITES sözleşmesinin eklerinde yer alır; doğadan toplanmaları ve ticareti yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu bitkileri bulundukları yerde fotoğraflamak, onları korumanın en iyi yoludur.