Nuphar lutea

Nuphar lutea, nilüfergiller (Nymphaeaceae) familyasına ait, sarı nilüfer olarak bilinen çok yıllık bir su bitkisidir. Durgun ya da yavaş akan tatlı suların dibindeki çamura kalın, sürünücü bir toprak altı gövdesiyle (rizom) tutunur ve yaprakları ile çiçeklerini uzun saplar üzerinde su yüzeyine ulaştırır.

Yüzen yaprakları derin kalp biçimli, deri gibi ve parlak yeşildir; 40 cm kadar uzunluğa ulaşabilir. Ayrıca su altında ince, dalgalı ve yarı saydam yapraklar da oluşturur. Çiçekleri su yüzeyinin biraz üzerinde açan, küre biçimli ve sarı renklidir; çiçeğe rengini veren kısımlar büyük, etli çanak yapraklarıdır, gerçek taç yaprakları ise küçüktür. Çiçekler hafif alkol benzeri bir koku yayar; bu nedenle İngilizcede bitkiye 'brendi şişesi' adı verilir. Meyve, şişe biçiminde yeşil bir kapsüldür.

Sarı nilüfer yaz aylarında çiçek açar ve göller, göletler, nehir kolları ile kanalların 0,5–3 metre derinlikteki bölümlerinde yetişir. Çiçekleri sinekler ve böcekler tarafından tozlaşır. Geniş yaprakları balıklara gölge ve barınak sağlar, su böcekleri ve salyangozlar için yaşam alanı oluşturur.

Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'nın büyük bölümünde yayılış gösterir. Rizomu tanen ve alkaloitler içerir; eski dönemlerde halk hekimliğinde kullanılmıştır, ancak yenmesi önerilmez. Sulak alanların kurutulması, kirlilik ve aşırı besin yüklenmesi bu türün bazı bölgelerde azalmasına yol açmaktadır; birçok ülkede koruma altındadır. Süs havuzlarında da yetiştirilir.

Nilüfergiller familyası, çiçekli bitkilerin en eski soy hatlarından birine ait olan ve dünya genelinde tatlı sularda yaşayan birkaç düzine türü kapsar. Ülkemizde sarı nilüferin yanı sıra beyaz nilüfer (Nymphaea alba) da yayılış gösterir; bu iki tür, çiçeklerinin rengi ve yapısıyla kolayca ayırt edilir.