Nigella sativa

Nigella sativa, düğünçiçeğigiller (Ranunculaceae) familyasından, Türkçede çörek otu olarak bilinen tek yıllık otsu bir bitkidir. Siyah, köşeli ve aromatik tohumları nedeniyle binlerce yıldır baharat ve şifalı bitki olarak yetiştirilmektedir.

Bitki genellikle 20 ile 40 santimetre boya ulaşır. Gövdesi dik ve dallanmıştır; yaprakları ince, ipliksi dilimlere derin biçimde bölünmüştür. Çiçekleri tek tek dal uçlarında yer alır ve beyazımsı ya da soluk mavi renkli, taç yaprak görünümlü beş çanak yapraktan oluşur. Çiçeğin ortasında çok sayıda erkek organ ve birbirine kaynaşmış meyve yaprakları bulunur. Meyve, üst kısmında çıkıntılar taşıyan şişkin bir kapsüldür ve içinde çok sayıda küçük siyah tohum gelişir. Bitki genellikle yaz başında çiçeklenir.

Çörek otu güneşli, iyi drene olan topraklarda yetişir ve kurak koşullara oldukça dayanıklıdır. Çiçekleri arılar başta olmak üzere çeşitli böcekler tarafından ziyaret edilir. Tarla kenarlarında ve ekim alanlarının çevresinde zaman zaman kültürden kaçmış olarak da görülebilir.

Bitkinin kökeninin Güneybatı Asya ve Doğu Akdeniz bölgesi olduğu düşünülür; bugün Güney Avrupa'dan Kuzey Afrika'ya, Orta Doğu'dan Hindistan'a kadar geniş bir alanda yetiştirilir. Türkiye'de de kültürü yapılır ve tohumları mutfakta çörek, poğaça, peynir ve turşu gibi ürünlerde yaygın olarak kullanılır. Tohumlardan elde edilen yağ geleneksel tıpta önemli bir yere sahiptir ve tohumun içerdiği timokinon gibi bileşikler bilimsel araştırmalara konu olmuştur. Ancak yüksek miktarda tüketiminin bazı kişilerde yan etkiler doğurabileceği unutulmamalıdır.

Düğünçiçeğigiller familyası dünya genelinde iki bin dolayında türü kapsayan, çoğunlukla otsu bitkilerden oluşan bir gruptur. Familyanın üyelerinde çiçek parçaları genellikle serbest ve çok sayıdadır; erkek organlar sarmal düzende dizilir ve meyve yaprakları birbirinden ayrıdır. Bu özellikler familyayı çiçekli bitkiler içinde görece ilkel yapılı gruplardan biri olarak öne çıkarır. Familyada hezaren, akasma, dağ lalesi, çörek otu ve düğünçiçeği gibi tanıdık cinsler yer alır.