Medicago murex var.murex

Medicago murex var. murex, baklagiller (Fabaceae) familyasının yonca cinsi Medicago içinde yer alan tek yıllık bir türün tip varyetesidir. Adını, dikenli kabuklu deniz salyangozu Murex cinsini andıran meyvesinden alır. Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgelerde kendiliğinden yetişen yabani yoncalardandır.

Otsu, yere yatık ya da yükselici gövdeli, çoğunlukla az tüylü bir bitkidir. Yaprakları üç yaprakçıklıdır ve yaprakçıklar ters yumurta biçimlidir. Küçük, sarı kelebek çiçekleri yaprak koltuklarındaki kısa saplarda tek ya da birkaç tane bir arada açar. Meyvesi sıkı biçimde sarmal kıvrılmış, küremsi ya da fıçımsı, sert ve çoğunlukla dikenli bir baklagil meyvesidir. Dikenler hayvan tüylerine tutunarak tohumların yayılmasına yardımcı olur.

Bitki sonbahar yağmurlarıyla çimlenir, kışı rozet hâlinde geçirir, ilkbaharda çiçeklenir ve yaz kuraklığından önce tohumlarını döker. Sert kabuklu tohumları toprakta uzun süre canlı kalabilir, bu da türün kurak yıllarda bile varlığını sürdürmesini sağlar. Kök yumrucuklarındaki bakteriler aracılığıyla azot bağlar; bu özellik yabani yoncaları meralarda ve doğal otlaklarda değerli kılar.

Türün yayılış alanı Akdeniz havzasının büyük bölümünü kapsar; Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da görülür. Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Ege kıyı bölgelerinde bulunur. Bazı ülkelerde kurak meralar için yem bitkisi olarak denenmiş, yonca ıslahı çalışmalarında genetik kaynak olarak da ilgi görmüştür.

Medicago cinsi, en tanınmış üyesi kültür yoncası (Medicago sativa) olan ve dünyada seksenden fazla tür içeren bir cinstir. Tek yıllık yabani türlerin tanımlanmasında meyvenin sarmal sayısı, sarmalların dönüş yönü, dikenlerin uzunluğu ve meyve yüzeyindeki damarlanma belirleyici özelliklerdir. Bu nedenle olgun meyve olmadan türleri ayırt etmek çoğu zaman güçtür.