Lepidopleurus cajetanus (Poli, 1791)

Lepidopleurus cajetanus, kitonlar ya da sekiz plakalı yumuşakçalar olarak bilinen Polyplacophora sınıfının Lepidopleurida takımına ve Leptochitonidae familyasına ait bir türdür. Akdeniz'e özgü kitonlardan biri olarak bilinir.

Kitonlar (Polyplacophora), yumuşakçalar şubesinin en eski soylarından birini temsil eden ve tamamı denizlerde yaşayan bir sınıftır. Sırt tarafları birbirine eklemli sekiz kalkerli plakadan oluşan bir kabukla örtülüdür; bu plakaların çevresini kas yapılı, üzeri pul, diken ya da kıllarla kaplı bir kuşak (gördel) sarar. Alt yüzlerinde geniş bir ayak bulunur ve hayvan bu ayakla zemine vantuz gibi yapışır. Plakalarda ışığa duyarlı küçük duyu organları (estetler) bulunur.

Lepidopleurida takımı kitonların en ilkel özelliklerini koruyan grubudur. Bu takımın üyelerinde plakaların kenarlarında kuşağa gömülen sokma plakaları (insersiyon plakaları) gelişmemiştir ya da çok zayıftır. Türlerin çoğu küçük boylu olup birkaç milimetre ile birkaç santimetre arasında kalır ve genellikle sığ suların taş altlarından derin deniz tabanlarına kadar değişen ortamlarda yaşar.

Lepidopleurus cajetanus küçük ve oval gövdeli bir kitondur; plakalarının yüzeyi belirgin taneli ve kabartmalı bir süsleme taşır, bu da türe pürüzlü bir görünüm verir. Rengi genellikle soluk kahverengimsi ya da gri tonlardadır ve bulunduğu taşın rengiyle uyum sağlar. Kuşağı dar olup küçük pulcuklarla kaplıdır. Tür, Akdeniz'in sığ sularında taşların ve kaya parçalarının alt yüzlerinde yaşar.

Kitonlar ağırlıklı olarak kayalara ve taşlara tutunmuş ince bir alg ve mikroorganizma tabakasını sıyırarak beslenir. Radulaları (törpü dil) demir içeren mineral magnetitle sertleştirilmiş dişler taşır; bu sayede taş yüzeyini aşındırarak besin toplayabilirler. Çoğu tür gündüzleri taşların altında veya yarıklarda saklanır, geceleri ya da su altında kaldıklarında beslenmek için hareket eder. Rahatsız edildiklerinde zemine sıkıca yapışır, koparıldıklarında ise bir tespih böceği gibi kıvrılarak yumuşak alt yüzlerini korurlar. Eşeyler ayrıdır; yumurta ve sperm genellikle suya bırakılır, döllenmiş yumurtadan kısa süre planktonda yaşayan bir larva çıkar ve ardından dibe yerleşir.

Kitonlar insan sağlığı açısından herhangi bir tehlike oluşturmaz; kayalık kıyı ekosistemlerinde alg örtüsünün denetlenmesine katkıda bulunan otlayıcılar olarak ekolojik bakımdan önemlidirler. Küçük boyutları ve saklanma alışkanlıkları nedeniyle çoğu zaman gözden kaçarlar; taşları çevirerek yapılan aramalarda ve dalış gözlemlerinde bulunurlar. Taşları inceledikten sonra eski konumlarına geri çevirmek, altında yaşayan bu canlıların korunması için önemlidir.