Lens culinars

Lens culinaris, baklagiller familyasına (Fabaceae) ait, tek yıllık bir kültür bitkisidir ve Türkiye'de mercimek olarak bilinir. Yakın Doğu'da, Bereketli Hilal bölgesinde ilk kültüre alınan bitkilerden biridir ve yabani atasının Lens culinaris subsp. orientalis olduğu kabul edilir. Bazı güncel sınıflandırmalarda Lens cinsi Vicia içine dahil edilir.

Bitki genellikle 20–50 cm boylanan, ince, çok dallı ve hafif tüylü bir ottur. Yaprakları tüysü bileşik olup 4–14 adet küçük, dar oval yaprakçıktan oluşur ve uçta çoğu zaman basit bir sülükle sonlanır. Küçük, kelebek biçimli çiçekleri beyaz, soluk mavi ya da leylak rengindedir ve yaprak koltuklarından çıkan saplarda bir ile dört arasında bulunur. Meyvesi kısa, yassı bir baklagil meyvesidir ve genellikle bir ya da iki adet mercek biçimli tohum içerir. Optikteki lens sözcüğü de bu tohumun biçiminden gelir.

Mercimek kuraklığa görece dayanıklı bir bitkidir ve serin mevsim koşullarında yetiştirilir. Türkiye'de kırmızı mercimek özellikle Güneydoğu Anadolu'da kışlık, yeşil mercimek ise İç Anadolu'da yazlık olarak ekilir. Köklerindeki nodüllerde yaşayan bakteriler sayesinde havadaki azotu bağlayarak toprağı zenginleştirir ve tahıllarla ekim nöbetinde değerli bir yer tutar.

Tohumları protein, lif, demir ve folat bakımından zengindir ve dünya genelinde temel besinlerden biri olarak tüketilir. Türkiye dünyanın önemli mercimek üreticileri ve ihracatçıları arasındadır; mercimek çorbası, köftesi ve pilavı Türk mutfağının bilinen yemekleridir.

Baklagiller familyası (Fabaceae ya da Leguminosae), yaklaşık yirmi bin türüyle çiçekli bitkilerin en büyük familyalarından biridir. Üyelerinin büyük çoğunluğu kelebek biçimli çiçekleri, bileşik yaprakları ve bakla adı verilen kuru meyveleriyle kolayca tanınır. Azot bağlama yetenekleri sayesinde hem doğal ekosistemlerde hem de tarımda toprağın verimliliğini artıran çok önemli bir gruptur.