Leiosoma ponticum (Lohmander, 1939)

Leiosoma ponticum, Polyzoniida takımının Hirudisomatidae familyasına ait bir kırkayak türüdür; güncel sınıflandırmalarda Hirudisoma cinsi altında değerlendirilmektedir. Tür adı “Pontus'a ait” anlamına gelir ve Karadeniz kıyı bölgesiyle ilişkisine işaret eder. Yassı, uzun ve yumuşak görünümlü gövdesi ve küçük başıyla takımın tipik özelliklerini taşır.

Hirudisomatidae familyası, Avrupa, Akdeniz havzası ve Kafkasya'dan bilinen az sayıda cinsi içerir. Hirudisoma cinsinin üyeleri, yassı ve uzun gövdeleri ile sülüğü andıran görünümleri nedeniyle bu adı almıştır. Genellikle nemli ormanlarda, çürümüş kütüklerin kabuğu altında, yosun ve yaprak döküntüsü arasında gizli yaşarlar ve gün ışığında nadiren görülürler. Küçük boyları ve saklı yaşamları nedeniyle çoğu tür hakkında ayrıntılı biyolojik bilgi sınırlıdır.

Polyzoniida takımı, başı küçük ve çoğunlukla sivri, gövdesi yassı ve yumuşak görünümlü kırkayakları kapsar. Ağız parçaları emmeye uygun biçimde değişmiştir; bu nedenle katı bitki parçaları yerine yumuşamış organik madde ve özellikle mantar dokusuyla beslendikleri düşünülür. Vücut çoğunlukla açık sarımsı ya da kahverengimsi renkte olup pek çok halkadan oluşur. Bu hayvanlar tehlike anında gövdelerini spiral biçimde kıvırır ve savunma bezlerinden kokulu salgı çıkarır.

Kırkayaklar (Diplopoda), vücut halkalarının büyük bölümünde iki çift bacak taşıyan, karada yaşayan eklembacaklılardır. Yavaş hareket ederler, nemli ortamlara bağımlıdırlar ve ağırlıklı olarak çürümekte olan bitki artıklarıyla, ölü yapraklarla ve bunların üzerindeki mantar ve bakterilerle beslenirler. Bu nedenle ölü organik maddenin parçalanmasında ve toprağın oluşumunda önemli bir rol üstlenirler. Pek çok tür, savunma amacıyla vücut yanlarındaki bezlerden kötü kokulu ya da tahriş edici salgılar çıkarır; bu salgılar insanlar için tehlikeli değildir, ancak cilde veya göze temas ettiğinde hafif tahrişe yol açabilir.

Anadolu, Balkanlar ile Kafkasya arasında bir köprü konumunda olduğu ve dağlık, parçalı bir yapıya sahip olduğu için kırkayak çeşitliliği bakımından zengindir. Bölgedeki pek çok kırkayak türü dar bir alanda yayılış gösterir ve yalnızca birkaç bölgeden kaydedilmiştir. Bu türlerin bilinen kayıtlarının önemli bir kısmı, yirminci yüzyılda Avrupalı uzmanların Anadolu'da yaptığı araştırmalara dayanır.