Lathyrus sativus

Lathyrus sativus, baklagiller (Fabaceae) familyasından tek yıllık, binlerce yıldır kültürü yapılan bir baklagil bitkisidir ve Türkiye'de mürdümük adıyla bilinir. Gövdeleri kanatlıdır, yarı yatık ya da sülükleriyle tutunarak yükselir. Yaprakları bir çift dar yaprakçık ve dallanmış bir sülükten oluşur. Yaprak koltuklarında tek tek açan çiçekler beyaz, mavi, pembe ya da bu renklerin karışımı olabilir. Baklaları yassı ve sırt kısmında iki kanatlıdır; içinde köşeli, iri tohumlar bulunur.

Kuraklığa, fakir topraklara ve hatta kısa süreli su baskınlarına karşı dikkat çekici bir dayanıklılık gösterir. Bu nedenle Güney Asya, Etiyopya ve Akdeniz ülkelerinde, başka ürünlerin başarısız olduğu yıllarda bile hasat verebilen önemli bir besin ve yem bitkisidir. Kökeni Doğu Akdeniz ve Batı Asya olarak kabul edilir; Anadolu, bitkinin erken kültüre alındığı bölgeler arasındadır.

Tohumları ODAP adlı bir nörotoksin içerir. Uzun süre ve ana besin olarak yüksek miktarda tüketildiğinde, bacaklarda kalıcı felce yol açabilen latirizm hastalığına neden olur. Bu yüzden tohumların başka besinlerle dengeli tüketilmesi önerilir; düşük toksinli çeşitler üzerinde ıslah çalışmaları sürmektedir.

Lathyrus cinsi yaklaşık 160 tür içerir ve en fazla çeşitliliğe Akdeniz havzası ile Batı Asya'da ulaşır. Diğer baklagiller gibi mürdümük de köklerindeki azot bağlayan bakteriler sayesinde toprağı zenginleştirir ve ekim nöbetinde yararlı bir bitkidir.