Lacerta agilis

Lacerta agilis – Çevik Kertenkele

Bilimsel Sınıflandırma

Alem: Animalia – Hayvanlar

Şube: Chordata – Kordalılar

Sınıf: Reptilia – Sürüngenler

Takım: Squamata – Pulllular

Alt takım: Lacertilia – Kertenkeleler

Familya: Lacertidae – Gerçek kertenkeleler

Cins: Lacerta

Tür: Lacerta agilis Linnaeus, 1758

Latince Adın Anlamı

Lacerta, Latince "kertenkele" anlamına gelir.

agilis, “çevik, atik” anlamındadır ve bu türün hızlı, kıvrak hareketlerine işaret eder.

Tanım ve Morfoloji

Boyları 18–25 cm arasında değişir. Kuyruk gövdenin yaklaşık iki katı uzunluktadır. Sırt kısmı açık kahverengi, gri veya yeşilimsi tonlarda olabilir. Dişilerde sırt boyunca benekli koyu desenler görülür; erkekler ise özellikle çiftleşme döneminde canlı yeşil renge bürünür.

Karın genellikle açık krem veya beyazdır. Derisi pürtüklüdür, iri pullarla kaplıdır.

Ayakları güçlü ve hızlı hareket etmeye uygundur.

Habitat ve Yayılım

Avrupa ve Asya boyunca geniş bir yayılım gösterir. Türkiye'de Trakya, Marmara, İç Anadolu’nun kuzeyi ve Karadeniz kıyıları başta olmak üzere yaygın olarak görülür.

Açık ormanlık alanlar, fundalıklar, bozkırlar, çalılık alanlar, taşlık yamaçlar ve tarla kenarlarında yaşar. Güneşlenmek için açıklık alanlara çıkar.

Davranış ve Yaşam Döngüsü

Gündüzcül bir türdür. Güneşlenmeyi sever ve sıcak saatlerde aktif olur. Çok hızlı hareket eder, tehdit altında kuyruğunu bırakabilir.

Kış aylarında kış uykusuna yatar ve ilkbaharda aktif hale gelir. Genellikle taş altlarında, toprak oyuklarında veya çalılık köklerinde barınır.

Beslenme

Küçük böcekler, larvalar, örümcekler ve bazen küçük solucanlarla beslenir. Aktif olarak avlanır, avını hızlı reflekslerle yakalar.

Üreme Bilgisi

Üreme dönemi ilkbahar sonu ile yaz başında gerçekleşir. Erkekler bu dönemde dişilere kur yapar, renkleri daha parlak hale gelir.

Dişi, Haziran–Temmuz aylarında 4–14 yumurta bırakır. Yumurtalar 6–8 hafta içinde açılır. Yavrular tamamen bağımsız doğar. Cinsel olgunluk genellikle 2 yaşında kazanılır.

İnsana Zararlılık Durumu

Zehirli değildir. Isırmaz, saldırgan davranış göstermez. İnsana zararsızdır.

Ekolojik Rolü

Besin zincirinde önemli bir yeri vardır. Zararlı böcekleri tüketerek tarımsal dengeye katkı sağlar. Kendisi de yırtıcı kuşlar ve yılanlar için besin kaynağıdır.

Toprak ekosisteminde canlı hareketliliğini arttırır.

Bilimsel Araştırmalarda Kullanımı / Endüstriyel Önemi

Reptil biyolojisi, davranışsal ekoloji ve evrimsel fizyoloji gibi alanlarda model tür olarak kullanılır. Aynı zamanda çevresel değişikliklere karşı gösterdiği duyarlılık nedeniyle habitat sağlığını izleme amacıyla kullanılır.

Türkiye'de Bulunan Türleri / Alt Türleri

Türkiye’deki popülasyonlar genellikle şu alt tür kapsamındadır:

– Lacerta agilis exigua (Doğu Avrupa ve Batı Asya alt formu)

Yayılım alanı Trakya’dan başlayarak doğuya doğru uzanır.

Yanlış Bilinenler ve Efsaneler

1. Efsane: “Yeşil kertenkele zehirlidir.”
2. Gerçek: Renk değişimi çiftleşme dönemiyle ilgilidir, bu tür zehirli değildir.
3. Efsane: “Kuyruğu kopunca ölür.”
4. Gerçek: Kuyruk kopması savunma refleksidir, birkaç ayda yeniden çıkar.
5. Efsane: “Kertenkeleler evin içine girerse uğursuzluk getirir.”
6. Gerçek: Bu tür açık alanlarda yaşar, evlere girmez. Üstelik insanlara zarar vermez.
7. Efsane: “Isırırsa mikrop bulaştırır.”
8. Gerçek: Isırma davranışı yoktur, insanlardan uzak durur.

Bilgi ve araştırma: Ahmet Taşçı – Yaban Hayatı Bilimcisi

Kaynaklar:

– Linnaeus, C. (1758). Systema Naturae.

– Bischoff, W. & Schlüpmann, M. (1990). Die Zauneidechse.

– Sindaco, R. & Jeremčenko, V.K. (2008). The Reptiles of the Western Palearctic.

– Baran, İ., Atatür, M.K. (1998). Türkiye Herpetofaunası.