Kepenez (Leuciscus cephalus)

Squalius cephalus (eski adıyla Leuciscus cephalus), sazangiller (Cyprinidae, güncel sınıflandırmalarda Leuciscidae) familyasına ait bir tatlı su balığıdır. Türkçede tatlısu kefali adıyla bilinir; yöresel olarak kepenez, kefal ya da tahta balığı gibi adlarla da anılır. Avrupa'nın en yaygın ve en tanıdık tatlı su balıklarından biridir. Sazangiller ve yakın akraba familyalar, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı gruplarından birini oluşturur; bu balıkların çenelerinde diş bulunmaz, besinlerini yutaktaki kemiksi dişlerle öğütürler ve Weber aygıtı sayesinde sesleri iyi algılarlar. Yaşadıkları sulardaki besin ağlarında hem tüketici hem de daha büyük hayvanlar için av olarak önemli bir yer tutarlar.

Vücudu kalın, silindire yakın, başı iri ve ağzı geniştir. Sırt koyu zeytin yeşili ya da kahverengimsi, yanlar gümüşi-sarımsıdır; pulların koyu kenarlı olması vücutta belirgin bir ağ deseni oluşturur. Karın ve anal yüzgeçleri turuncumsu ya da kırmızımsıdır, anal yüzgecin dış kenarı dışa doğru kavislidir. Genellikle 30–50 santimetre boya ulaşır; daha iri bireyler de görülebilir.

Akarsularda, göllerde ve barajlarda yaşar; akıntılı, temiz sulardan durgun sulara kadar geniş bir ortam yelpazesine uyum sağlar. Her şeyi yiyen bir balıktır: su böcekleri, karadan düşen böcekler, kabuklular, yumuşakçalar, meyve ve tohum gibi bitkisel maddeler ile iri bireylerde küçük balıklar, kurbağalar ve kerevitler besinleri arasındadır. Üreme ilkbahar sonu ve yaz başında, çakıllı ve akıntılı zeminlerde gerçekleşir.

Tür Avrupa'nın büyük bölümünde yayılış gösterir. Anadolu'daki tatlısu kefali topluluklarının önemli bir kısmı günümüzde ayrı Squalius türleri olarak ele alınmaktadır; Trakya'daki topluluklar ise bu türe yakındır. Sportif olta balıkçılığında çok sevilen bir balıktır ve eti kılçıklı olsa da yer yer tüketilir. Geniş yayılışı ve dayanıklılığı nedeniyle küresel ölçekte tehlike altında görülmez. İnsan için tehlikeli değildir.