Iris histrioides

Iris histrioides, süsengiller (Iridaceae) familyasından, Türkiye'ye özgü (endemik) cüce bir süsen türüdür. Kuzey Anadolu'nun dağlık kesimlerinde, görece dar bir alanda yayılış gösterir ve cinsin en erken çiçek açan üyelerinden biridir. Ağsı lifli bir kabukla örtülü küçük soğanlardan gelişen süsenler grubuna aittir; bu grup bazen ayrı bir cins olarak Iridodictyum adıyla da ele alınmıştır.

Bitki çiçeklenme sırasında genellikle 10–15 cm boyundadır. Çiçekleri koyu mavi ya da mavi-mor renktedir; aşağı sarkan dış tepallerin ortasında beyaz benekli bir alan ve sarı bir çizgi bulunur. Dar, dört köşeli yaprakları çiçeklenme sırasında kısadır, çiçeklenmeden sonra belirgin biçimde uzar.

Kar erimesinin hemen ardından, kış sonu ile ilkbahar başında çiçeklenir. Dağ çayırlarında, orman açıklıklarında ve taşlık yamaçlarda yetişir. Çiçekleri erken uçan arılar gibi böcekler tarafından tozlaşır ve soğuk havalarda kapanarak üreme organlarını korur. Soğanlar zamanla küçük yavru soğanlar oluşturarak bitkinin vejetatif yolla da çoğalmasını sağlar; yaz aylarını toprak altında soğan hâlinde dinlenerek geçirir.

Süsenler (Iris), kuzey yarımkürede yayılış gösteren ve yaklaşık üç yüz türü bulunan büyük bir cinstir; Anadolu bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Iris histrioides erken açan, dayanıklı çiçekleri nedeniyle kaya bahçelerinde süs bitkisi olarak da yetiştirilir. Yayılış alanının dar olması ve soğanlarının doğadan toplanabilmesi nedeniyle korunması önem taşıyan türler arasındadır. Süsen türleri genellikle böcek tozlaşmasına uyum sağlamış karmaşık çiçek yapılarına sahiptir: her dış tepal, üzerine kıvrılan taç yaprak benzeri bir dişicik dalıyla birlikte ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur ve böcekler nektara ulaşırken polenleri taşır.