Iris elegantissima

Iris elegantissima, süsengiller (Iridaceae) familyasından iri ve gösterişli çiçekli bir süsen türüdür. Kuzeydoğu Anadolu, Ermenistan ve Kuzeybatı İran'ın yüksek bozkırlarında yayılır. Bazı kaynaklarda Iris iberica türünün bir alttürü olarak kabul edilir.

Bu tür, Oncocyclus grubuna aittir. Bu gruptaki süsenler kısa, yumrulu rizomlara sahiptir ve genellikle tek, iri, küremsi çiçekler açar. Çiçekler çoğunlukla yoğun damarlı ya da noktalıdır ve dış parçaların ortasında koyu renkli bir leke bulunur. Kurak, taşlı yamaçlar ve bozkırlar gibi yazları sıcak ve kuru geçen yerlerde yetişir, yaz aylarında dinlenmeye geçerler. Kültürde yetiştirilmeleri oldukça zordur.

Bitki 15–30 santimetre boylanır; yapraklar dar ve belirgin biçimde orak gibi kıvrıktır. İlkbahar sonunda açan çiçeklerin dik iç parçaları beyaz ya da çok açık renklidir ve ince damarlıdır; aşağı sarkan dış parçalar ise krem zemin üzerine koyu mor-kahverengi damar ve noktalarla süslüdür.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinslerinden biridir; dünya genelinde iki yüzü aşkın türü vardır ve çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsenlerin çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağı kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), dik duran üç iç parça ve taç yaprağına benzeyen üç yassı dişicik dalı bulunur. Tozlayıcı böcekler dış parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerek tozlaşmayı sağlar.

Süsenler bahçe bitkisi olarak çok eski çağlardan beri yetiştirilir; bazı türlerin rizomlarından elde edilen kokulu madde parfümeride kullanılmıştır. Bitkinin özellikle rizom ve soğanları ise tahriş edici maddeler içerdiğinden yenmemelidir. Türkiye, Anadolu'nun çeşitli iklim ve toprak koşulları sayesinde süsen türleri bakımından zengin bir ülkedir. Doğal türlerin bir kısmı dar yayılışlıdır; soğan ve rizom toplanması, otlatma ve yaşam alanı kaybı bu bitkileri tehdit eder.