Hippospongia communis (Lamarck, 1814)

Hippospongia communis, Demospongiae sınıfının Dictyoceratida takımına bağlı Spongiidae familyasından bir deniz süngeridir ve Türkçede at süngeri olarak bilinir. Tür 1814’te Lamarck tarafından tanımlanmıştır. Banyo süngeri (Spongia officinalis) ile birlikte Akdeniz’in ticari açıdan en değerli süngerlerinden biridir. Demospongiae sınıfı, bugün bilinen süngerlerin büyük çoğunluğunu kapsayan en kalabalık sünger grubudur. Bu sınıfın üyelerinde iskelet, silisten yapılmış iğneler (spikül) ve/veya spongin adlı esnek bir protein lifinden oluşur. Süngerlerin gerçek dokuları, organları ve sinir sistemi yoktur; vücutları, suyu küçük gözeneklerden içeri alıp büyük açıklıklardan (oskül) dışarı veren bir kanal sistemiyle örülüdür.

At süngeri genellikle iri, yuvarlak ya da kubbe biçimli kitleler oluşturur; canlıyken yüzeyi koyu kahverengi ila siyahımsıdır. Gövdesi içeriden geniş boşluk ve kanallarla delik deşiktir; bu yapı, işlenmiş süngerin daha gözenekli ve kaba görünmesine yol açar. İskeleti yalnızca spongin liflerinden oluşur, silis iğnesi yoktur; bu nedenle canlı doku temizlenip kurutulduktan sonra geriye yumuşak, su emici bir lif ağı kalır. Dictyoceratida takımındaki süngerlerin iskeletinde silis iğneleri bulunmaz; vücut yalnızca spongin liflerinden oluşan esnek bir ağla desteklenir. Bu lifler çoğunlukla ana lifler ve bunları birbirine bağlayan ince ikincil lifler şeklinde düzenlenir ve içlerine sıklıkla kum taneleri ya da yabancı iğne parçaları gömülür. Yüzey genellikle küçük konik çıkıntılarla (konüller) kaplıdır. Takımın üyeleri, ürettikleri çeşitli ikincil metabolitler nedeniyle doğal ürün araştırmalarında da ilgi görür.

Süngerler süzerek beslenen, yerleşik yaşayan hayvanlardır. Yaka hücreleri (koanositler) kamçılarıyla sürekli bir su akımı oluşturur; bu akımla gelen bakteriler, tek hücreli planktonlar ve çözünmüş organik maddeler hücreler tarafından yakalanır. Bu sayede süngerler suyun temizlenmesinde ve besin döngüsünde önemli bir rol üstlenir, aynı zamanda pek çok küçük omurgasız ve balık için barınak sağlar. Üreme hem eşeyli hem de eşeysiz yolla olabilir; eşeyli üremede oluşan kirpikli larvalar kısa bir süre suda serbest yüzdükten sonra uygun bir zemine tutunup yeni bir birey oluşturur.

Akdeniz’de sığ ve orta derinlikteki sert ve kumlu-kayalık zeminlerde, deniz çayırlarının yakınında bulunur. Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kıyıları, özellikle Bodrum çevresi, geleneksel sünger avcılığıyla tanınır ve at süngeri bu avcılığın başlıca hedeflerinden olmuştur. Aşırı toplama ve 1980’lerin sonlarından itibaren Akdeniz’de yaşanan sünger hastalığı salgınları, ticari sünger stoklarında ciddi azalmalara yol açmıştır. Tür, Akdeniz’de koruma altındaki türler listelerinde yer almakta ve toplanması birçok ülkede düzenlemelere tabi tutulmaktadır.