Himantoglossum comperianum

Himantoglossum comperianum, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, çok yıllık, yumrulu bir karasal orkidedir. Uzun süre ayrı bir cins olan Comperia içinde Comperia comperiana adıyla bilinmiş, daha sonra moleküler çalışmalar sonucunda Himantoglossum cinsine aktarılmıştır. Anadolu, Ege adaları, Kırım, Kafkasya ve İran'ın batısında yayılış gösterir.

Türün en dikkat çekici özelliği, son derece sıra dışı görünümlü çiçekleridir. Dış çiçek örtü parçaları kahverengimsi-mor bir başlık oluşturur; dudak ise beyazımsı ya da açık pembe renklidir ve dört adet çok uzun, ince, iplik benzeri uzantıyla sonlanır. Bu uzantılar çiçeğe saçaklı, örümceği andıran bir görünüm kazandırır. Bitki genellikle 20–60 cm boylanır; tabanda birkaç geniş, oval yaprak bulunur. Bu görünümüyle Anadolu orkidelerinin en kolay tanınanlarından biridir.

Tür çoğunlukla kireçli topraklarda, seyrek çam ve meşe ormanlarında, orman açıklıklarında ve çalılıklarda, genellikle orta yükseklikteki dağlık alanlarda yetişir. Çiçeklenme ilkbahar sonu ile yaz başında gerçekleşir. Çiçeklerin nektar sunmadığı, tozlaşmanın böcekleri aldatarak gerçekleştiği düşünülmektedir.

Yumruları geçmişte salep için toplanmış ve yaşam alanlarının bozulması nedeniyle birçok yerde nadirleşmiştir. Tüm orkideler gibi CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır ve doğadan sökülmesi ya da yumrularının toplanması yasaktır.

Himantoglossum cinsinin üyeleri, Türkçede kertenkele orkideleri olarak da anılır; bu ad, çiçeklerin uzun, şerit biçimli dudağının bir kertenkelenin gövdesini ve kuyruğunu andırmasından gelir. Cinsin türleri genellikle yaprak rozetini sonbahar ya da kışın geliştirir, ilkbaharda ise çiçek gövdesini çıkarır. Çiçeklenmeden sonra bitkinin toprak üstü kısımları kurur ve bitki yeni yumrusunda depoladığı besinle bir sonraki mevsime hazırlanır.