Fumaria officinalis

Fumaria officinalis, gelinciklergiller (Papaveraceae) familyasının şahtere (Fumaria) cinsine ait tek yıllık bir otsu bitkidir. Bu cins eskiden ayrı bir familya olan Fumariaceae içinde değerlendirilirdi. Şahtere olarak bilinir ve cinsin en yaygın, en bilinen türüdür. Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'ya özgü olup dünyanın birçok ılıman bölgesine yayılmıştır. Bitki 10–50 cm kadar boylanır; dallı ve mavimsi yeşil gövdeleriyle uzaktan dumanı andıran bir görünüm verir. Cinsin bilimsel adı da Latince 'duman' anlamına gelen sözcükten türemiştir. Çiçekleri pembe ya da pembemsi mor renklidir, uçları koyu kırmızı ya da siyahımsıdır. İlkbahardan sonbahara kadar çiçek açar. Halk hekimliğinde yüzyıllardır 'kan temizleyici' olarak kullanılmıştır.

Fumaria cinsinin üyeleri tek yıllık, narin, çoğunlukla mavimsi yeşil görünümlü otlardır. Yaprakları defalarca parçalanmış, ince loblu ve tüysüzdür. Çiçekler küçük, uzunca ve iki yanlı simetrilidir; üst taç yaprağı arkada kısa bir mahmuz oluşturur ve uç kısımları genellikle koyu renklidir. Çiçekler salkım şeklinde dizilir. Meyve, tek tohumlu küçük, yuvarlakça bir fındıkçıktır; türlerin ayrımında meyvenin şekli ve yüzeyi, çanak yapraklarının büyüklüğü ve salkım sapının uzunluğu önemlidir.

Şahtereler tarlalarda, bağ ve bahçelerde, yol kenarlarında ve bozulmuş açık alanlarda yetişen yaygın otlardır. Tohumları toprakta uzun süre canlı kalabilir ve karıncalar tarafından taşınabilir. İçerdikleri izokinolin alkaloitleri nedeniyle bu bitkiler geleneksel tıpta safra ve sindirim sorunlarına karşı kullanılmıştır; ancak yüksek miktarda tüketildiklerinde zararlı olabilirler ve hayvanlar tarafından genellikle yenmezler.

Cins, Avrupa, Akdeniz havzası ve Batı Asya ağırlıklı olmak üzere birkaç düzine türü kapsar; türlerin büyük bölümü birbirine çok benzediğinden tanımlanmaları ancak çiçek ve meyvelerin yakından incelenmesiyle mümkün olur. Akdeniz bölgesi bu cinsin tür çeşitliliğinin en yüksek olduğu alanlardan biridir.