Dere kaya balığı (Gobio persus)

Gobio persus, sazangiller (Cyprinidae, güncel sınıflandırmalarda Gobionidae) familyasının Gobio cinsine ait küçük bir tatlı su balığıdır. Bilimsel adı İran'a (Pers) atıfta bulunur. Uzun süre geniş yayılışlı dere kayabalığının bir alttürü ya da eş adı olarak görülmüş, sonradan ayrı bir tür olarak ele alınmıştır. Sazangiller ve yakın akraba familyalar, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı gruplarından birini oluşturur; bu balıkların çenelerinde diş bulunmaz, besinlerini yutaktaki kemiksi dişlerle öğütürler ve Weber aygıtı sayesinde sesleri iyi algılarlar. Yaşadıkları sulardaki besin ağlarında hem tüketici hem de daha büyük hayvanlar için av olarak önemli bir yer tutarlar.

Bu cinsin üyeleri genellikle uzunca, karın tarafı yassıca bir vücuda sahiptir. Ağız aşağıda yer alır ve ağız köşelerinde birer bıyık bulunur. Sırt kahverengimsi ya da zeytin yeşilimsi, yanlar daha açık renklidir; yan çizgi boyunca sıralanmış koyu lekeler karakteristiktir. Yüzgeçlerde küçük benekler görülebilir. Boyları çoğunlukla 10–15 santimetre arasındadır.

Kayabalıkları temiz, serin ve oksijence zengin, kumlu ya da çakıllı tabanlı akarsularda yaşar. Dipte küçük gruplar halinde dolaşarak böcek larvaları, küçük kabuklular ve solucanlar gibi dip omurgasızlarıyla beslenirler. Üreme genellikle ilkbahar ve yaz başında gerçekleşir; dişiler yapışkan yumurtalarını sığ sularda taşlara ve bitkilere birkaç parti halinde bırakır. Kendileri de yırtıcı balıklar ve balıkçıl gibi su kuşları için önemli bir besin kaynağıdır.

Gobio persus, Hazar Denizi ve Dicle havzasını da kapsayan Batı Asya'daki akarsu sistemleriyle ilişkilendirilen bir türdür. Bu bölgedeki kayabalıklarının sistematiği hâlâ çalışılmakta olup türlerin sınırları zaman zaman yeniden düzenlenmektedir. Kayabalıkları su kalitesine duyarlı oldukları için akarsu sağlığının göstergesi sayılır; baraj yapımı, kum-çakıl alımı ve kirlilik başlıca tehditlerdir. İnsan için tehlikeli değildir.