Darevskia raddei

Darevskia raddei – Radde Kertenkelesi

Bilimsel Sınıflandırma

Alem: Animalia – Hayvanlar

Şube: Chordata – Kordalılar

Sınıf: Reptilia – Sürüngenler

Takım: Squamata – Pulllular

Alt takım: Lacertilia – Kertenkeleler

Familya: Lacertidae – Gerçek kertenkeleler

Cins: Darevskia

Tür: Darevskia raddei (Boettger, 1892)

Latince Adın Anlamı

raddei, Alman doğa bilimci Gustav Radde’ye ithafen verilmiştir. Radde, Kafkasya ve Anadolu coğrafyasının doğal yaşamını araştıran öncülerdendir.

Tanım ve Morfoloji

Orta boylu bir kertenkeledir. Vücut uzunluğu kuyruk dahil 18–22 cm arasında değişir. Sırt kısmı zeytin yeşili, gri veya kahverengi tonlarında olabilir; sıklıkla açık lekeler ve dalgalı desenlerle kaplıdır.

Yanlarda, özellikle erkek bireylerde çiftleşme döneminde belirgin mavi lekeler görülür. Kuyruk genellikle gövdeden daha uzundur. Deri pullarla kaplı olup hafif pürüzlü yapıdadır. Karın kısmı beyaz veya açık sarıdır.

Habitat ve Yayılım

Kafkasya endemiği olan bu tür; Türkiye’nin kuzeydoğusu (Artvin, Ardahan, Kars), Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan sınırları içinde yüksek rakımlı taşlık bölgelerde, dağ yamaçlarında yaşar.

Özellikle 2000–2800 metre rakımda, taşlık çayır alanlarında, kayalık yamaçlarda ve orman açıklıklarında yaygındır.

Davranış ve Yaşam Döngüsü

Darevskia türleri arasında en dayanıklı yapıya sahip olanlardan biridir. Gündüzcül olup sabah ve öğle saatlerinde aktiftir. Taş altlarına saklanır, sıcak saatlerde güneşlenir.

Kışın uzun süreli kış uykusuna girer. Bahar başında uyanır. Tehdit durumunda hızla kaçabilir ya da kuyruk bırakma davranışı gösterir.

Beslenme

Omurgasızlarla beslenir: karınca, çekirge, sinek, örümcek ve böcek larvaları.

Avını aktif olarak takip eder. Özellikle taş altlarında hareketli avlar arar.

Üreme Bilgisi

Üreme dönemi Mayıs – Haziran aylarıdır. Dişiler yılda bir kez 2–6 yumurta bırakır. Yumurtalar taş altına ya da toprak boşluklarına bırakılır.

Yavrular yaz sonunda yumurtadan çıkar ve bağımsız olarak hayata başlar. Genellikle 2 yaşında cinsel olgunluk kazanılır.

İnsana Zararlılık Durumu

Zararsızdır. Ne zehirlidir ne de saldırgandır. İnsan yaklaştığında kaçar.

Gözlemlemek zordur çünkü çoğunlukla kayalıkların gölgelerinde gizlenir.

Ekolojik Rolü

Yüksek dağ ekosistemlerinin önemli böcek düzenleyicisidir. Aynı zamanda şahin, karga ve yılan türleri için önemli bir besin kaynağıdır.

Kısıtlı yayılımı ve yüksek rakım bağımlılığı nedeniyle habitat bozulmasına karşı savunmasızdır.

Bilimsel Araştırmalarda Kullanımı / Endüstriyel Önemi

Cins içindeki türleşme süreçleri, adaptasyon mekanizmaları ve dağlık alanlara özel mikro-evolüsyonel araştırmalarda sık kullanılır.

Kromozomal çeşitlilik, filogenetik analizler ve popülasyon izolasyonu çalışmaları için model türdür.

Türkiye'de Bulunan Türleri / Alt Türleri

Türkiye'de yalnızca Artvin, Ardahan ve Kars illerinde doğal yayılım gösterir.

Alt türler:

• Darevskia raddei raddei
• Darevskia raddei vanensis (Tartışmalı alt tür, bazı kaynaklarca tür düzeyine alınmıştır)

Yanlış Bilinenler ve Efsaneler

1. Efsane: “Bu türü sadece Ermenistan’da görebilirsiniz.”
2. Gerçek: Türkiye’nin kuzeydoğusunda da doğal yayılışı vardır.
3. Efsane: “Yüksek rakımda sürüngen yaşamaz.”
4. Gerçek: Bu tür yüksek rakım koşullarına mükemmel adapte olmuştur.
5. Efsane: “Mavi yan lekeler zehirli olduğunu gösterir.”
6. Gerçek: Bu lekeler cinsel dimorfizmdir, zehirle ilgisi yoktur.
7. Efsane: “Bütün Darevskia türleri birbirinin aynıdır.”
8. Gerçek: Morfolojik, genetik ve habitat farklarıyla birbirlerinden ayrılırlar.

Bilgi ve araştırma: Ahmet Taşçı – Yaban Hayatı Bilimcisi

Kaynaklar:

– Boettger, O. (1892). Herpetologische Beiträge aus dem Kaukasus.

– Darevsky, I.S. (1967). Rock lizards of the Caucasus.

– Sindaco, R. & Jeremčenko, V.K. (2008). The Reptiles of the Western Palearctic.

– Baran, İ., Atatür, M.K. (1998). Türkiye Herpetofaunası.