Dactylorhiza aristata

Dactylorhiza aristata, orkidegiller (Orchidaceae) familyasının Dactylorhiza cinsine ait, çok yıllık, yumrulu bir karasal orkide türüdür. Cinsin çoğu üyesinden farklı olarak Avrupa ve Batı Asya'da değil, Doğu Asya ve kuzey Pasifik kıyılarında yayılış gösterir; Japonya, Kore, Rusya'nın uzak doğusu, Kamçatka ve Alaska'nın bazı bölgelerinde bulunur. Tür adı, çiçek örtü parçalarının uçlarındaki kılçık benzeri sivri uzantılara gönderme yapar.

Bitki genellikle alçak boylu kalır; gövdesi birkaç geniş, mızrak biçimli yaprak taşır ve yaprakların üzerinde zaman zaman koyu lekeler görülür. Çiçekler mor, eflatun ya da pembe tonlarında olup gövdenin ucunda kısa ve yoğun bir başak oluşturur; nadiren beyaz çiçekli bireylere de rastlanır. Nemli çayırlar, dağ çayırları, kıyı otlakları ve tundra benzeri açık alanlar türün tipik yaşam ortamlarıdır. Çiçeklenme yaz aylarında gerçekleşir.

Dactylorhiza cinsinin üyeleri parmak biçimli, elle yarılmış gibi görünen yumrularıyla tanınır; cinsin adı da Yunanca “parmak” ve “kök” sözcüklerinden gelir. Yapraklar genellikle mızrak biçimli olup gövdeyi saran kınlarla başlar, bazı türlerde üzerlerinde koyu lekeler bulunur. Çiçekler yoğun, silindirik bir başak oluşturur; her çiçeğin dudağı (labellum) desenli, arkasında ise nektar taşımayan ya da az nektarlı bir mahmuz bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar ve bombus arıları gibi böceklerle gerçekleşir; çiçekler çoğu zaman ödül sunmadan böcekleri aldatarak tozlaşır.

Tüm orkideler gibi tohumları son derece küçüktür ve çimlenebilmek için toprakta yaşayan mantarlarla ortaklık (mikoriza) kurmak zorundadır. Bu nedenle bitki yavaş gelişir ve yaşadığı ortamın bozulmasına karşı hassastır. Türkiye'de Dactylorhiza türlerinin yumruları geçmişte salep üretimi için toplanmış, bu da birçok yerel popülasyonun azalmasına yol açmıştır. Tüm orkide türleri uluslararası CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır ve doğadan sökülmeleri ya da yumrularının toplanması yasaktır.