Bryonia alba

Bryonia alba, kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasına bağlı, çok yıllık, tırmanıcı otsu bir bitkidir. Halk arasında Bryonia türleri iri, etli kökleri nedeniyle şeytan şalgamı adıyla bilinir. Kabak ve kavunla akraba olmasına karşın bu bitki zehirlidir.

Bitki, toprak altında şalgamı andıran, çok büyük boyutlara ulaşabilen etli bir köke sahiptir. Her ilkbaharda bu kökten çıkan ince, köşeli ve pürüzlü gövdeler, sarılıcı bıyıklarla çalılara, çitlere ve ağaçlara tutunarak birkaç metreye kadar tırmanabilir. Yapraklar el biçiminde beş loblu, pürüzlü tüylü ve uzun saplıdır. Çiçekleri yeşilimsi beyaz ya da soluk sarımsı, beş taç yapraklı ve küçüktür. Erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde bulunur. Bu özelliğiyle, erkek ve dişi çiçekleri ayrı bitkilerde taşıyan ve kırmızı meyveli Bryonia dioica’dan ayrılır. Meyveleri küçük, yuvarlak ve olgunlaştığında siyahtır.

Tür çalılıklar, orman kenarları, çitler, bağ ve bahçe kenarları ile yol kenarlarında yetişir. Çiçeklenme yaz başında gerçekleşir; çiçekleri özellikle bazı yalnız yaşayan arı türleri tarafından ziyaret edilir. Meyveleri kuşlar tarafından yenerek tohumları yayılır. Toprak üstü kısımları sonbaharda kurur, bitki kışı kökünde geçirir.

Yayılışı Orta ve Doğu Avrupa, Balkanlar, Kafkasya ve Batı ile Orta Asya’yı kapsar; bazı bölgelere de taşınmıştır. Bitkinin tüm kısımları, özellikle kökü ve meyveleri zehirlidir; yutulduğunda şiddetli kusma, ishal ve diğer ciddi zehirlenme belirtilerine yol açabilir, bitki öz suyu ise ciltte tahrişe neden olabilir. Geçmişte halk hekimliğinde güçlü bir müshil olarak kullanılmış olsa da kontrolsüz kullanımı tehlikelidir.

Kabakgiller familyası, kabak, kavun, karpuz ve salatalık gibi önemli kültür bitkilerini içerir; Bryonia ise bu familyanın yabani ve zehirli üyelerindendir.