Acanthochitona fascicularis (Linnaeus, 1767)

Acanthochitona fascicularis, kitonlar ya da sekiz plakalı yumuşakçalar olarak bilinen Polyplacophora sınıfının Chitonida takımına ve Acanthochitonidae familyasına ait bir türdür. Akdeniz ve Doğu Atlantik kıyılarında yayılış gösterir.

Kitonlar (Polyplacophora), yumuşakçalar şubesinin en eski soylarından birini temsil eden ve tamamı denizlerde yaşayan bir sınıftır. Sırt tarafları birbirine eklemli sekiz kalkerli plakadan oluşan bir kabukla örtülüdür; bu plakaların çevresini kas yapılı, üzeri pul, diken ya da kıllarla kaplı bir kuşak (gördel) sarar. Alt yüzlerinde geniş bir ayak bulunur ve hayvan bu ayakla zemine vantuz gibi yapışır. Plakalarda ışığa duyarlı küçük duyu organları (estetler) bulunur.

Chitonida takımı, bugün yaşayan kitonların büyük çoğunluğunu içerir. Bu takımın üyelerinde plakaların kenarında kuşağa gömülerek kabuğu sağlamlaştıran dişli sokma plakaları bulunur. Takım dünya denizlerinde gelgit bölgesinden derin sulara kadar geniş bir yayılış gösterir ve kayalık kıyılarda en sık görülen kitonları kapsar.

Acanthochitona cinsinin en belirgin özelliği, geniş kuşağın plakaları kısmen örtmesi ve kuşak üzerinde düzenli dizilmiş on sekiz kıl demetinin bulunmasıdır. Acanthochitona fascicularis yakın akrabası A. crinita'ya benzer, ancak genellikle daha iri yapılıdır ve kuşağı daha sık, kadifemsi küçük dikenciklerle kaplıdır. Rengi kahverengi, zeytin yeşili ve krem tonları arasında değişir. Sığ kayalık kıyılarda taşların altında ve yarıklarda yaşar.

Kitonlar ağırlıklı olarak kayalara ve taşlara tutunmuş ince bir alg ve mikroorganizma tabakasını sıyırarak beslenir. Radulaları (törpü dil) demir içeren mineral magnetitle sertleştirilmiş dişler taşır; bu sayede taş yüzeyini aşındırarak besin toplayabilirler. Çoğu tür gündüzleri taşların altında veya yarıklarda saklanır, geceleri ya da su altında kaldıklarında beslenmek için hareket eder. Rahatsız edildiklerinde zemine sıkıca yapışır, koparıldıklarında ise bir tespih böceği gibi kıvrılarak yumuşak alt yüzlerini korurlar. Eşeyler ayrıdır; yumurta ve sperm genellikle suya bırakılır, döllenmiş yumurtadan kısa süre planktonda yaşayan bir larva çıkar ve ardından dibe yerleşir.

Kitonlar insan sağlığı açısından herhangi bir tehlike oluşturmaz; kayalık kıyı ekosistemlerinde alg örtüsünün denetlenmesine katkıda bulunan otlayıcılar olarak ekolojik bakımdan önemlidirler. Küçük boyutları ve saklanma alışkanlıkları nedeniyle çoğu zaman gözden kaçarlar; taşları çevirerek yapılan aramalarda ve dalış gözlemlerinde bulunurlar. Taşları inceledikten sonra eski konumlarına geri çevirmek, altında yaşayan bu canlıların korunması için önemlidir.