Trachurus trachurus
Trachurus trachurus, Carangidae familyasına (İstavritgiller) ait, Atlas Okyanusu'nun doğu kıyıları, Akdeniz ve Marmara Denizi başta olmak üzere geniş bir alanda dağılım gösteren yarı pelajik bir balık türüdür. Türkiye'de en yaygın bilinen ve tüketilen balık türlerinden biri olan İstavrit'in ana temsilcisidir.
Sürü halinde yaşama ve kıyı bölgelerinde beslenme alışkanlığı ile bilinir. Hem ticari hem de sportif balıkçılık için büyük bir öneme sahiptir.
I. Taksonomik Sınıflandırma ve İsimlendirme
SeviyeBilimsel AdıTürkçe Adı / AçıklamaÂlem (Kingdom)AnimaliaHayvanlarAile (Family)Carangidaeİstavritgiller (Jacks, Pompanos)Cins (Genus)TrachurusTür (Species)T. trachurusYabancı AdıAtlantic Horse Mackerel / Common ScadTanımlayanLinnaeus, 1758Latince AnlamıTrachurus: Yunanca'da "trakeia" (kaba/pürüzlü) ve "oura" (kuyruk) kelimelerinin birleşimiyle oluşur. Yan çizgisindeki (lateral çizgi) kemikli plakaların (skutlar) pürüzlü yapısına atıf yapar.
II. Morfolojik ve Fiziksel Özellikler
- Boyut: Maksimum 70 cm total boya ve 2,0 kg ağırlığa ulaşabilir, ancak yaygın olarak 22 cm civarındadır.
- Vücut Şekli: İğ şekilli (normal/uzun) ve hafifçe yanlardan basıktır.
- Renk: Sırt kısmı mavimsi yeşil, gri veya siyahımsı renkteyken, karın kısmı gümüşi beyazdır.
- Ayırt Edici Özellikler:
- Yan Çizgi (Lateral Hat): En belirgin özelliği, yan çizgisinde yer alan büyük, kemikli ve dikenli plakalardır (skutlar). Bu plakalar, vücudun arkasına doğru belirginleşir ve türün Latince adına ilham verir.
- Solungaç Kapağı: Solungaç kapağının üst köşesinde belirgin bir siyah leke bulunur.
- Yüzgeçler: İki ayrı sırt yüzgeci vardır. Birinci dorsal yüzgeç nispeten yüksektir.
III. Habitat, Ekoloji ve Üreme
- Dağılım: Doğu Atlantik (Norveç'ten Güney Afrika'ya kadar), Akdeniz ve Marmara Denizi dahil olmak üzere geniş bir subtropikal ve ılıman kuşakta yayılış gösterir.
- Habitat: Pelajik-neritik (açık denizde kıta sahanlığı üzerinde yüzen) ve bentopelajik bir türdür.
- Derinlik: 0 metreden 1050 metreye kadar bulunabilir, ancak genellikle 100−200 metre derinlikte yaşar.
- Ekoloji ve Davranış: Kumlu alt tabakaya sahip kıyı bölgelerinde büyük sürüler oluşturur. Beslenmek için dikey göçler yapar (geceleri yüzeye yakın, gündüzleri dibe yakın).
- Beslenme: Etçil bir avcıdır. Başlıca besinleri arasında küçük balıklar, kabuklular (özellikle kriller) ve kafadanbacaklılar yer alır.
- Üreme:
- Tip: Kesikli yumurtlayıcıdır (Batch Spawner).
- Verimlilik: Dişiler 140.000'e kadar yumurta bırakabilir. Yumurtalar pelajiktir (suda yüzerek gelişir).
- Stoklar: Atlantik'te Batı Stoku ve Kuzey Denizi Stoku olarak ikiye ayrılan popülasyonları mevcuttur.
IV. Ticari Önemi, Korunma Durumu ve Zehirlilik
- Ticari Değer: Son derece ticari öneme sahiptir. Taze, dondurulmuş, tütsülenmiş ve konserve olarak tüketilir. Türkiye ve Avrupa'da büyük miktarlarda avlanır. Yem balığı ve sportif balıkçılıkta da kullanılır.
- Zehirlilik: Trachurus trachurus insanlar için zehirli değildir (Harmless).
- Korunma Durumu (IUCN Red List): Hassas (Vulnerable - VU) kategorisinde listelenmiştir (2013 değerlendirmesi). Özellikle aşırı avlanma baskısı nedeniyle bazı stokları tehlike altındadır.
- Hassasiyet: Balıkçılık baskısına karşı yüksek hassasiyet gösterir. Popülasyonunun kendini yenileme esnekliği orta düzeydedir (1,4 - 4,4 yıl).
Kaynakların Geniş Kapsamlı Derlemesi: Ahmet Taşçı – Yaban Hayatı Bilimcisi
Kullanılan Harici Kaynaklar
- FishBase: Trachurus trachurus, Atlantic horse mackerel : fisheries, gamefish, bait - Link
- FishBase (Field Guide): Trachurus trachurus - Link
- ICES (Uluslararası Deniz Araştırmaları Konseyi): Horse mackerel (Trachurus trachurus) in Subarea 8 and divisions... (ICES Advice 2024) - Link
- ResearchGate: Geographic distribution of Trachurus trachurus - Link
