Taxus baccata

Taxus baccata, Taxaceae ailesine ait, Türkçede porsuk ağacı olarak bilinen, herdem yeşil, yavaş büyüyen ve çok uzun ömürlü bir iğne yapraklı ağaçtır. Genellikle 10–20 metre boylanabilir, ancak çoğu zaman çok gövdeli bir ağaççık ya da çalı görünümündedir. Gövdesi kırmızımsı kahverengi, ince pullar halinde soyulan bir kabukla örtülüdür. Yaprakları yassı, koyu yeşil, parlak ve uçları sivri olup dallar üzerinde iki sıra halinde dizilir.

Porsuk iki evcikli bir bitkidir; erkek ve dişi kozalaklar ayrı bireylerde bulunur. Erkek bireyler ilkbaharda bol miktarda polen saçar. Dişi bireylerde gelişen tohum, olgunlaştığında parlak kırmızı, etli ve kadeh biçimli bir örtü (aril) ile çevrilir. Bu etli kısım kuşlar tarafından yenir ve tohumların yayılmasını sağlar.

Bitkinin aril dışındaki tüm kısımları, özellikle yaprakları ve tohumu, taksin adı verilen alkaloitleri içerdiğinden insanlar ve birçok hayvan, özellikle atlar ve büyükbaş hayvanlar için son derece zehirlidir; az miktarda tüketilmesi bile kalp ritim bozukluklarına ve ölüme yol açabilir. Öte yandan porsuk türlerinden elde edilen bileşikler, bazı kanser ilaçlarının geliştirilmesinde önemli rol oynamıştır. Sert ve esnek odunu tarihte yay yapımında ünlenmiştir.

Tür Avrupa’nın büyük bölümünde, Kuzey Afrika’da, Kafkasya’da ve Güneybatı Asya’da yayılış gösterir. Gölgeye dayanıklıdır ve çoğunlukla nemli, serin dağ ormanlarında kayın, köknar ve diğer ağaçların altında, sıklıkla kireçtaşı zeminlerde dağınık bireyler ya da küçük topluluklar halinde bulunur. Türkiye’de özellikle Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinin dağ ormanlarında yetişir. Aşırı kesim, otlatma ve yavaş yenilenmesi nedeniyle birçok yerde popülasyonları azalmış olup koruma altına alınmış alanlarda önem taşır.