Medicago var.truncatula

Medicago truncatula (fıçı yoncası), Akdeniz havzasına özgü tek yıllık bir yonca türüdür. Küçük boylu, yayılıcı ya da dik gelişen bir bitkidir; sarı çiçekleri tek tek ya da birkaç tane bir arada açar. Meyvesi sıkı sarılmış, iki ucu küt kesilmiş fıçı biçimindedir; türün adı da bu kesik görünüme gönderme yapar. Bu tür, baklagillerde azot bağlama ve bitki genetiği çalışmalarında dünya çapında model bitki olarak kullanılır.

Yonca (Medicago) cinsi, baklagiller (Fabaceae) familyasında yer alan ve dünyada yaklaşık 80–90 türü bulunan bir cinstir. Cinsin üyeleri üç yaprakçıklı bileşik yaprakları, küçük ve salkım hâlinde toplanmış çiçekleri ve özellikle sarmal biçimde kıvrılmış, çoğu zaman dikenli meyveleriyle tanınır. Köklerindeki nodüllerde yaşayan Sinorhizobium bakterileri sayesinde havadaki azotu bağlayabilir, böylece toprağı zenginleştirirler.

Bu bitkilerin dikenli ya da kancalı meyveleri hayvanların tüylerine ve yününe takılarak uzak mesafelere taşınabilir. Tek yıllık yonca türleri kurak yazları tohum hâlinde geçirir; sonbahar ve kış yağmurlarıyla çimlenir, ilkbaharda çiçeklenip tohum bağlar. Arılar başta olmak üzere birçok böcek için nektar kaynağıdır ve otlakların besin değerini artırırlar.

Türkiye, özellikle Akdeniz ve Ege kıyı bölgelerinde tek yıllık yonca türleri açısından zengin bir ülkedir. Bu türler kurak çayırlarda, nadas tarlalarında, yol kenarlarında ve kıyıya yakın açık alanlarda yetişir. Hayvancılık açısından değerli mera bitkileri arasında sayılırlar ve bazı ülkelerde kuru tarım sistemlerinde toprak verimliliğini artırmak amacıyla bilinçli olarak ekilirler.

Tek yıllık yoncalar, çok yıllık ve tarımda yaygın olarak yetiştirilen kaba yoncadan (Medicago sativa) farklı olarak her yıl tohumdan yeniden gelişir. Türlerin birbirinden ayrılmasında en güvenilir özellikler meyvenin sarmal sayısı, sarılma yönü, dikenlerin varlığı ve uzunluğudur; bu nedenle tanı için olgun meyveler büyük önem taşır.