Leuciscus cephalus

Leuciscus cephalus, bugün Squalius cephalus adıyla bilinen tatlısu kefalinin eski bilimsel adıdır. Sazangiller (Cyprinidae) familyasına ait olan bu balık Avrupa’nın büyük bölümünde ve Batı Asya’da yaygındır. İğ biçimli, kalın ve silindirimsi bir gövdeye, geniş bir başa ve büyük bir ağza sahiptir. Pulları iri ve kenarları koyu renkli olduğundan gövdede ağ benzeri bir desen görülür. Sırt koyu yeşilimsi kahverengi, yanlar gümüşi, karın ve anal yüzgeçler turuncumsu kırmızıdır. Genellikle 30–60 santimetre boya ulaşabilir.

Tatlısu kefali ırmaklarda, derelerde, göllerde ve baraj göllerinde yaşayan, farklı ortamlara kolayca uyum sağlayan bir balıktır. Hepçildir: gençken böcek larvaları ve küçük kabuklularla, büyüdükçe yumuşakçalar, kurbağalar, küçük balıklar ve hatta bitki parçaları ve meyvelerle beslenir. İlkbahar sonu ve yaz başında akıntılı, çakıllı kesimlerde yumurtlar. Türkiye’de “tatlısu kefali” ya da yöresel olarak “bıyıksız kefal” gibi adlarla bilinir ve olta balıkçılığında sevilen bir türdür. Günümüzde Anadolu’daki birçok popülasyon ayrı Squalius türleri olarak tanımlanmıştır.

Sazangiller (Cyprinidae), dünyanın en kalabalık tatlısu balığı ailelerinden biridir. Üyelerinin çenelerinde diş bulunmaz; besinlerini boğazdaki yutak dişleriyle öğütürler. Vücut genellikle sikloid pullarla örtülüdür, tek bir sırt yüzgeci bulunur ve yağ yüzgeci yoktur. Bu balıklar ırmak, dere, göl ve göletlerde yaşar; çoğu küçük omurgasızlar, su bitkileri, algler ve organik artıklarla beslenir. Su ekosistemlerinde hem otçul ve omurgasız tüketicisi hem de yırtıcı balıklar, kuşlar ve memeliler için önemli bir besin kaynağı olarak besin ağının temel halkalarından birini oluştururlar.

Türkiye, iç sularındaki balık çeşitliliği bakımından Avrupa ve Batı Asya’nın en zengin ülkelerinden biridir ve sazangillerin pek çok endemik türünü barındırır. Bu türlerin önemli bir kısmının dar yayılışlı olması onları baraj yapımı, aşırı su çekimi, kuraklık, kirlilik ve yabancı türlerin bırakılması gibi tehditlere karşı hassas kılar. Bu nedenle küçük tatlısu balıklarının korunması, yaşadıkları akarsu ve kaynakların doğal hâliyle korunmasına doğrudan bağlıdır.