Lekeki siraz balığı (Capoeta trutta)

Capoeta trutta, sazangiller (Cyprinidae) familyasının Capoeta cinsine ait bir tatlı su balığıdır. Vücudundaki belirgin koyu beneklerle alabalığı andırdığı için bilimsel adında alabalığa gönderme yapılır; Türkçede lekeli siraz ya da benekli karabalık olarak anılır.

Uzunca ve güçlü yapılı bir balıktır. Sırt ve yanlar gümüşi ya da bronz zemin üzerinde çok sayıda küçük siyah benekle kaplıdır; bu desen türü aynı havzadaki diğer siraz balıklarından kolayca ayırır. Ağzı aşağıda, keskin kenarlıdır ve ağız köşelerinde bıyıklar bulunur.

Capoeta cinsinin üyeleri, ağız yapılarıyla kolayca tanınır: ağız aşağıda ve enine yerleşmiştir, alt dudak sert ve keskin, boynuzumsu bir kenar taşır. Bu yapı sayesinde taşların ve kayaların yüzeyindeki alg tabakasını kazıyarak beslenirler. Ağız köşelerinde genellikle bir ya da iki çift kısa bıyık bulunur. Cins Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya'da yayılış gösterir ve Türkiye, tür çeşitliliği bakımından en zengin bölgelerden biridir; bu balıklar ülkede yöreden yöreye siraz, karabalık ya da kara balık gibi adlarla anılır.

Siraz balıkları genellikle temiz, oksijence zengin, taşlı ve çakıllı tabanlı akarsularda yaşar; bazı türler göllere ve baraj göllerine de uyum sağlar. Üreme ilkbahar ve yaz başında gerçekleşir; bireyler akıntılı ve çakıllı bölgelere göç ederek yumurtalarını tabana bırakır. Yerel balıkçılıkta tüketilmekle birlikte, yumurtalarının bazı türlerde zehirli olduğu bilinir ve olgun dişilerin yumurtaları yenmemelidir.

Türün yayılışı Dicle ve Fırat havzasını kapsar; Türkiye, Suriye, Irak ve İran'daki bu sistemin nehirlerinde yaşar. Güneydoğu Anadolu'da yerel balıkçılıkta avlanan türlerdendir.

Cyprinidae (sazangiller) familyası, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı familyalarından biridir ve Avrupa, Asya, Afrika ile Kuzey Amerika'nın iç sularında yaygındır. Familya üyelerinin çenelerinde diş bulunmaz; besinler, yutağın arka kısmındaki yutak dişleriyle öğütülür. Vücut genellikle sikloid pullarla örtülüdür ve tek bir sırt yüzgeci bulunur. İç kulak ile yüzme kesesi arasındaki Weber aygıtı adlı küçük kemikçikler, bu balıkların sesleri ve titreşimleri algılama yeteneğini artırır.