Eğirdir siraz balığı (Capoeta pestai)

Capoeta pestai, sazangiller (Cyprinidae) familyasının Capoeta cinsine ait, Türkiye'ye endemik bir tatlı su balığıdır. Eğirdir siraz balığı adıyla bilinen tür, Göller Bölgesi'ndeki Eğirdir Gölü havzasına özgüdür.

Orta boylu, iğ biçimli bir balıktır; sırtı koyu, yanları daha açık renklidir. Cinsin diğer üyeleri gibi aşağıda yer alan, keskin kenarlı bir ağız yapısına sahiptir ve taş yüzeylerindeki algleri kazıyarak beslenir.

Capoeta cinsinin üyeleri, ağız yapılarıyla kolayca tanınır: ağız aşağıda ve enine yerleşmiştir, alt dudak sert ve keskin, boynuzumsu bir kenar taşır. Bu yapı sayesinde taşların ve kayaların yüzeyindeki alg tabakasını kazıyarak beslenirler. Ağız köşelerinde genellikle bir ya da iki çift kısa bıyık bulunur. Cins Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya'da yayılış gösterir ve Türkiye, tür çeşitliliği bakımından en zengin bölgelerden biridir; bu balıklar ülkede yöreden yöreye siraz, karabalık ya da kara balık gibi adlarla anılır.

Eğirdir Gölü ve ona bağlı akarsularda yaşayan bu tür, çok dar bir yayılış alanına sahiptir. Göle yabancı yırtıcı balık türlerinin, özellikle sudak balığının (Sander lucioperca) aşılanması, su seviyesindeki değişiklikler ve kirlilik, göldeki yerli balık topluluklarını ciddi biçimde etkilemiştir. Bu nedenle tür, nesli ciddi tehlike altında olan balıklar arasında değerlendirilir ve korunması büyük önem taşır.

Cyprinidae (sazangiller) familyası, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı familyalarından biridir ve Avrupa, Asya, Afrika ile Kuzey Amerika'nın iç sularında yaygındır. Familya üyelerinin çenelerinde diş bulunmaz; besinler, yutağın arka kısmındaki yutak dişleriyle öğütülür. Vücut genellikle sikloid pullarla örtülüdür ve tek bir sırt yüzgeci bulunur. İç kulak ile yüzme kesesi arasındaki Weber aygıtı adlı küçük kemikçikler, bu balıkların sesleri ve titreşimleri algılama yeteneğini artırır.

Sazangiller tatlı su ekosistemlerinde besin zincirinin önemli halkalarından biridir. Bitki, alg, omurgasız ve organik döküntü tüketerek madde döngüsüne katkıda bulunurlar; kendileri de yırtıcı balıklar, su kuşları ve memeliler için önemli bir besin kaynağıdır. Akarsu ve göllerde yaşayan bu türler baraj yapımı, aşırı su çekimi, kirlilik, kum ve çakıl alımı ile yabancı türlerin taşınması gibi etkenlerden doğrudan etkilenir.