Dere kaya balığı (Gobio hettitorum)

Gobio hettitorum, sazangiller (Cyprinidae, güncel sınıflandırmalarda Gobionidae) familyasının Gobio cinsine ait küçük bir tatlı su balığıdır. Adını Hititlerden alan bu kayabalığı, Orta Anadolu'nun kapalı havzalarından tanımlanmış ve Türkiye'ye özgü (endemik) olduğu kabul edilen bir türdür. Sazangiller ve yakın akraba familyalar, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı gruplarından birini oluşturur; bu balıkların çenelerinde diş bulunmaz, besinlerini yutaktaki kemiksi dişlerle öğütürler ve Weber aygıtı sayesinde sesleri iyi algılarlar. Yaşadıkları sulardaki besin ağlarında hem tüketici hem de daha büyük hayvanlar için av olarak önemli bir yer tutarlar.

Bu cinsin üyeleri genellikle uzunca, karın tarafı yassıca, dip yaşamına uygun bir vücuda sahiptir. Ağız aşağıda yer alır ve ağız köşelerinde birer adet bıyık bulunur. Sırt kahverengimsi ya da zeytin yeşilimsi, yanlar daha açık renklidir; yan çizgi boyunca sıralanmış koyu lekeler tipiktir. Sırt ve kuyruk yüzgeçlerinde küçük benekler görülür. Boyları çoğunlukla 10–15 santimetreyi geçmez.

Kayabalıkları serin, temiz ve oksijence zengin, kumlu ya da çakıllı tabanlı akarsularda ve kaynak sularında yaşar. Dipte gruplar halinde dolaşarak böcek larvaları, küçük kabuklular ve solucanlar gibi omurgasızlarla beslenirler. Üreme genellikle ilkbahar ve yaz başında gerçekleşir; yapışkan yumurtalar sığ sularda taşların ve bitkilerin üzerine bırakılır.

Türün yayılışı Konya Ovası çevresindeki kapalı havzanın küçük akarsu ve kaynaklarıyla sınırlıdır. Bu bölge, aşırı yeraltı suyu çekimi ve sulama nedeniyle hızla kuruyan sulak alanlarıyla bilinir. Dar yayılışı ve habitatının kuraklık, su çekimi ve kirlilik tehdidi altında olması nedeniyle tür, korunması öncelikli tatlı su balıkları arasında değerlendirilir. Kaynakların ve akarsuların doğal akışının korunması türün geleceği açısından belirleyicidir. İnsan için herhangi bir tehlike oluşturmaz.