Böcekler nasıl nefes alır ?

  1. Anasayfa
  2. Böcekler nasıl nefes alır ?

Böcekler nasıl nefes alır ?

İnsanlar gibi böcekler de yaşamak için oksijene ihtiyaç duyar ve atık ürün olarak karbondioksit üretir. Bununla birlikte, böcek ve insan solunum sistemleri arasındaki benzerliğin esasen bittiği yer burasıdır. Böceklerin ciğerleri yoktur, oksijeni dolaşım sistemi yoluyla insanların yaptığı gibi taşımazlar. Bunun yerine, böcek solunum sistemi , böceğin vücudunu oksijenle kaplar ve karbondioksit atığını dışarı atan basit bir gaz değişimine dayanır.

Böcek Solunum Sistemi

Böcekler için hava, solunum sistemlerine spiracles adı verilen bir dizi dış açıklıktan girer. Bazı böceklerde kas kapakçıkları görevi gören bu spiracles, trakea adı verilen yoğun şekilde ağa bağlı bir dizi tüpten oluşan iç solunum sistemine yol açar.

Böcek solunum sistemi kavramını basitleştirmek için onu bir sünger gibi düşünün. Süngerin içindeki suyun onu nemlendirmesine izin veren küçük delikler vardır. Benzer şekilde, sivri uçlu delikler havanın iç trakeal sisteme girerek böceğin dokularını oksijenle kaplanmasına izin verir. Metabolik bir atık olan karbondioksit , vücuttan dışarı çıkar.

Böcekler Solunumu Nasıl Kontrol Eder?

Böcekler solunumu bir dereceye kadar kontrol edebilir. Kas kasılmaları yoluyla spirallerini açıp kapatabilirler. Örneğin, çöl ortamında yaşayan bir böcek, nem kaybını önlemek için spiral valflerini kapalı tutabilir. Bu, spiracle'ı çevreleyen kasların kasılmasıyla gerçekleştirilir. Gövdeyi açmak için kaslar gevşer. 

Böcekler ayrıca kasları pompalayarak havayı trakeal borulardan aşağıya itebilir, böylece oksijen dağıtımını hızlandırırlar. Isı veya stres durumlarında, böcekler dönüşümlü olarak farklı spiralleri açarak ve vücutlarını genişletmek veya daraltmak için kasları kullanarak havayı tahliye edebilirler. Bununla birlikte, gaz difüzyon hızı - veya iç boşluğun hava ile dolması - kontrol edilemez. Bu sınırlamadan dolayı, böcekler bir spiracle ve trakeal sistem kullanarak nefes almaya devam ettikleri sürece, evrim açısından, muhtemelen şu anda olduğundan çok daha büyük olmayacaklardır.

Sucul Böcekler Nasıl Nefes Alır?

Oksijen havada bol miktarda bulunurken (milyonda 200.000 parça), suda çok daha az erişilebilirdir (soğuk, akan suda milyonda 15 parça). Bu solunum sorununa rağmen, birçok böcek yaşam döngülerinin en azından bazı aşamalarında suda yaşar.( Örnek: Yusufçuklar)

Sudaki böcekler su altındayken ihtiyaç duydukları oksijeni nasıl alırlar? Sudaki oksijen alımlarını artırmak için, en küçük sucul böceklerin tümü, oksijeni içeri çekmek ve karbondioksiti dışarıya zorlamak için solungaç sistemleri ve insan şnorkellerine ve tüplü teçhizata benzer yapılar gibi yenilikçi yapılar kullanır.

Solungaçlı Böcekler

Suda yaşayan böceklerin çoğu, vücutlarının sudan daha fazla miktarda oksijen almalarını sağlayan katmanlı uzantıları olan trakeal solungaçlara sahiptir. Bu solungaçlar çoğunlukla karın bölgesinde bulunur, ancak bazı böceklerde garip ve beklenmedik yerlerde bulunurlar. Örneğin bazı taş sineklerinin , arka uçlarından uzanan bir dizi iplikçik gibi görünen anal solungaçları vardır. Yusufçuk larvalarının rektumlarında solungaçlara sahiptir.

Hemoglobin Oksijeni Hapsedebilir

Hemoglobin, sudaki oksijen moleküllerinin yakalanmasını kolaylaştırabilir. Chironomidae ailesinden ısırmayan tatarcık larvaları ve diğer birkaç böcek grubu, tıpkı omurgalılar gibi hemoglobine sahiptir. Chironomid larvalarına genellikle kan kurdu denir çünkü hemoglobin onları parlak kırmızı bir renkle doldurur. Kan kurtları, olağanüstü düşük oksijen seviyelerine sahip suda gelişebilir. Kan kurtları, göllerin ve göletlerin çamurlu tabanlarında vücutlarını dalgalandırarak hemoglobini oksijenle doyurabilir. Hareket etmeyi bıraktıklarında, hemoglobin oksijeni serbest bırakır ve en kirli su ortamlarında bile nefes almalarını sağlar . Bu yedek oksijen kaynağı yalnızca birkaç dakika sürebilir, ancak genellikle böceğin daha oksijenli suya geçmesi için yeterince uzundur.

Şnorkel Sistemi

Fare kuyruklu kurtçuklar gibi bazı suda yaşayan böcekler, şnorkel benzeri bir yapı aracılığıyla yüzeydeki hava ile bağlantı kurarlar. Birkaç böcek, sucul bitkilerin su altında kalan kısımlarını delebilen ve kökleri veya gövdelerindeki hava kanallarından oksijen alabilen spirallere sahiptir.


Tüplü dalış 

Bazı su böcekleri ve gerçek böcekler, tıpkı bir SCUBA dalgıcının bir hava tankı taşıması gibi, yanlarında geçici bir hava kabarcığı taşıyarak dalabilirler. Yivli böcekler gibi diğerleri, vücutlarının etrafında kalıcı bir hava tabakası oluştururlar. Bu suda yaşayan böcekler, suyu iten ve oksijen çekebilecekleri sabit bir hava kaynağı sağlayan ağ benzeri bir kıl ağı tarafından korunur. Plastron adı verilen bu hava sahası yapısı, onların sürekli olarak su altında kalmasını sağlar.


Ahmet TAŞÇI


Kaynaklar:

Gullan, P.J. and Cranston, P.S. "The Insects: An Outline of Entomology, 3rd Edition." Wiley-Blackwell, 2004


Merritt, Richard W. and Cummins, Kenneth W. "An Introduction to the Aquatic Insects of North America." Kendall/Hunt Publishing, 1978


Meyer, John R. "Respiration in Aquatic Insects." Department of Entomology, North Carolina State University (2015).

Fotoğraflar:KQED-phys.org-MDC Discover Nature-ZME Science

Türkiye Yaban Hayatı

Katılma Tarihi: 2019-09-04 23:35:05